مسئوليت اجتماعي بنگاه هاي اقتصادي

سازمان ها يا مشخصاً شركت ها، اعم از دولتي و خصوصي، خواسته يا ناخواسته، تأثيرات عمده اي بر سيستم اجتماعي و فعل و انفعالات آن دارند. منطقاً چگونگي فعاليت هاي آنها بايد به گونه اي باشد که در اثر آن، خسارتي متوجه افراد و جامعه نگردد، و در صورت رسيدن زيان، لاجرم ملزم به جبران آن باشند. در واقع، آنها نبايد خود را مستقل از محيط بيروني خود بدانند، بلکه بايد خود را جزئي از يک کل يعني محيط بيروني و اجتماع تلقي نموده و اهداف و فعاليت هاي شان در راستاي آرمان هاي اجتماعي و رفاه و آسايش جامعه باشد.

جهانيu200aشدن امور در بستر تكنولوژي هاي ارتباطي بيش و پيش از هر چيزي، موجب ساماندهي افكار عمومي و نيز حساسيت و جديت مضاعف آن در مقابل اقدامات و عملكرد دولت ها و سازمان ها شده و در همين فرايند، فعاليتu200aهاي شركتu200aها بر كسي پوشيده نميu200aماند. به گونه اي كه ذينفعان به طور معمول و حتي پيشدستانه به تاثيرات اجتماعي، اقتصادي و زيستu200aمحيطي فعاليتu200aهاي خود توجه دارند. به نظر مي رسد عملكرد زيستu200aمحيطي يكي از برجستهu200aترين كانونu200aهاي اقدامات در قاموس ‹‹ مسئوليت اجتماعي ›› است.

توجه به مولفه هاي بنيادين ‹‹ آينده نگري ››،‹‹ كيفيت ›› و ‹‹ شايستگي ›› نقش اساسي در تحقق بايسته هاي ‹‹ مسئوليت اجتماعي›› ايفا مي كند.

به نظر مي رسد اگر شرکت یا سازمانی ایجاد می شود نباید الزاماً بعد از ایجاد مشکل، به فکر مسئولیت پذیری در جامعه بیفتد، هر قدر مسئولیت پذیری را به سمت سلامت اجتماعی تغییر مسیر دهد تاثیرگذاری آن بیشتر خواهد بود. در ضمن باید از ظرفیت سازمان های دولتی برای نهادینه سازي مسئولیت اجتماعی سازمان در قبال مردم و جامعه استفاده کرد. البته این امر مستلزم این است که به عنوان یک شهروند نه تنها با حقوق بلکه باید با مسئولیت اجتماعی خودمان در مقابل دیگران نیز آشنا شویم. در اين زمينه بهره گیری از نیروی انسانی متخصص در حوزه های مرتبط با مسئولیت اجتماعی اجتناب ناپذير است.

همانطوري كه گفته شد امروزه، افكار عمومي جامعه نسبت به اقدامات سازمان ها و شركت ها بسیار حساس تر و در نتيجه مطالبه گر شده است؛ بویژه در مقابل فعالیت های غیراخلاقی سازمان ها، بسرعت و به طرق مختلف واکنش نشان می دهد. بر همین اساس است که معیارهای اخلاقی و اجتماعی در مدل های مختلف کیفیت بالاخص مدل های نوین مدیریت کیفیت، نقش عمده ای را ايفا می کند. موضوع مدیریت کیفیت دیگر صرفاً به محیط درونی سازمانها محدود نمی باشد، بلکه عرصه های بسیار گسترده تری از سازمان و فرا سازمان ها را دربر می گیرد.

مولفه شايستگي، يكي از قيود مهم در بحث مسئوليت هاي اجتماعي است. به تعبير پروفسور دراكر پذیرفتن مسئولیتهایی که شایستگی انجام آن را نداریم، عین مسئولیت ناشناسی است، زیرا هم سطح توقع را بالا میبرد و هم در نهایت زمینهساز سرخوردگی و یأس مخاطبان و جامعه هدف میشود. امروزه، مقبوليت و مشروعيت، موضوعاتي هستند كه سازمانu200aها و شركتu200aها براي تعامل با جامعه و مشتريان به آن نياز دارند. با اين حال شركتu200aهايي كه مسئوليت اجتماعي را جديu200aتر ميu200aگيرند و آن را به شكل گستردهu200aتر تعريف نموده و براي اقدامات خود موقعيت تجاري ايجاد ميu200aكنند ميu200aتوانند بر فشارهاي درون و برون شركت غلبه نمايند. دراكر معتقد است قید مسئولیت اجتماعی، قید مشروعیت و اقتدار است. مسئولیت بدون اقتدار معنا ندارد، بنابراين مسئولیت همواره با اقتدار همراه است. به همین دلیل، هرکس که دعوی مسئولیت میکند، در واقع دعوی اقتدار دارد. درواقع، هرکس اقتدار دارد، مسئول است. او به طنز میگوید فقط نظامهای خودکامه و شهامتخواه هستند که در عین اقتدار کامل، خود را در برابر هیچکس و هیچ چیز، مسئول نمیدانند.

جامعه ما نيز ضرورت دارد با هدف امكان رويارويي مدبرانه و مواجهه منطقي با اين دگرگوني ها، در موضوع بنيادين ‹‹ مسئوليت اجتماعي ›› ، عناصر و ويژگي هاي تشكيل دهنده آن و نيز بازخواني و بازنگري در وظايف، تعهدات، تكاليف و رسالت افراد و گروه ها، نهادها و موسسات، سازمان ها و دولت ها در اين خصوص راهكارهاي بنيادين، تدابير راهبردي، برنامه ها و اقدامات اساسي و راهبرانه در پيش بگيرند.هرچند و در نگاهی تاریخی به موضوع حاضر، مصادیقی از مسئولیت پذیری اجتماعی در قالب کمکxadهای خیریه و مبتنی بر فرهنگ و ارزشxadهای سنتی و مذهبی در جامعه ما وجود دارد. اما حقیقت آن است که مسئولیت اجتماعی مورد بحث ما، فراتر از این بوده و آن را نباید با کارهاي خيرخواهانه و امور خیریه اشتباه گرفت؛ در مسئوليت اجتماعي به عنوان بخشی از برنامه راهبردی و شیوه کسبxad وکار ، مدیریت موثر پیامدهای اجتماعی، رفع چالش هاي محیط زیستی و اقتصادی ناشي از فعالیتxadهای سازمانxadها مطمح نظر مي باشد. بخشي از چالش ها و حتي تهديد هاي حادث شده در جامعه ما نيز ناشي از مخدوش بودن قاعده بنيادين مسئوليت اجتماعي است و نهادينه شدن اين مهم، ضرورت توجه و سرمايه گذاري فكري و معرفتي بايسته اي را طلب مي كند. محققان، مخاطبان و نيز مشتريان بايد شهامت آن را داشته باشند كه مصرانه از مديران بخواهند كه در فعاليتهاي معطوف به مسئوليت اجتماعي مشاركت كنند كه اين مسئله به درك مضاعف مساله كمك خواهد كرد. تبيين اينكه مسئوليت اجتماعي بنگاه بر رضايت مشتريان تأثير مثبتي خواهد داشت يكي از عوامل موفقيت سازمانهاست كه به تبع آن منجر به شهرت بيشتر سازمان يا شركت شده و بهنوعي منجر به تبليغات افواهي براي شركت خواهد شد.